Patent Hakkı Nelere Verilir? Her Şeyin Bir İcadı Vardır!

İzmir’de yaşayan biri olarak, bazen kafamda “Bu şehirde en çok neye patent verilirdi?” diye düşünüyorum. Zaten her şeyin bir icadı var; bir şeyin patenti yoksa, belki de o şey tam olarak düşünülmemiştir! İşte, bugün “Patent hakkı nelere verilir?” sorusuna mizahi bir gözle bakmak istiyorum. Hem arkadaşlarım, hem de içimdeki filozof mühendis (evet, doğru okudunuz, mühendis) sürekli bu konu üzerine düşüncelere dalarken, bir de bu yazıyı yazmayı uygun buldum. İsterseniz kafanızı toparlamadan önce derin bir nefes alın, çünkü başlıyoruz!

Patent Hakkı: Kimlere, Ne Zaman ve Nereye Verilir?

Öncelikle şunu söyleyeyim: Patent, herhangi bir icadın “sahipliğini” yasal olarak tescillemek için verilen bir haktır. Yani, kimsenin gelip, patentini aldığınız yeni buluşu, ‘çok güzelmiş, bende bununla bir iş kurarım’ diye alıp, pazarda satmaya kalkışmasına engel olur. Kısacası, patent hakkı nelere verilir? sorusunun cevabı: “Bir icat ya da buluşa verilir.” Şimdi, buna dikkatlice bakarsak, her şeyin bir icadı olduğunu düşünebiliriz, değil mi? Şu an bu yazıyı yazarken bile, laptopumun tuşları bana yeni bir icadın öncüsü gibi görünüyor. (Tabii ki, o kadar iddialı değilim ama…)

Ama gelin, daha da derine inelim. Patentler gerçekten sadece mühendislik ve bilimle sınırlı değil. Herhangi bir yenilik, yaratıcı fikir, hatta bazen yemek tarifleri bile patentlenebilir! Mesela bir gün akşam yemeği yaparken, ‘bunu kimse düşünmedi’ dediğimde, belki de patent hakkı alabilirim, kim bilir?

Patenti Olmayan Buluşlar: Gerçekten Sadece Benim Mi?

Hayatımda kaç kez aklıma gelmişti: “Vay be, bu fikir ben de var!” Ama hiç patent almadım. Mesela, İzmir’de bir akşam arkadaşlarla sohbet ederken, bir arkadaşımın şuna benzer bir önerisi olmuştu: “Bir telefon uygulaması olsa, şehrin her köşe başına mini sinemalar koyarak, insanlar dışarıda otururken film izleyebilse. Dışarıda koltuklar var, filmler de gösteriliyor, reklamlar bile var. Hem de çimen üstünde!”

Ben de ona hemen şöyle dedim: “Vay be, buna patent al, yarın başvuru yap!” Gerçekten de böyle bir şey olsa, izleyen kişi sayısı artar, çevre düzeni de renklenecek falan. Ama işte ne yazık ki, aklıma gelmeden önce, o fikri başkası patentlemiş olabilir! Bu, ne yazık ki, başıma gelen en klasik hikayelerden biri. “Patente verilir mi?” sorusu burada devreye giriyor: Her şeyin bir patent süreci var ve her buluşun kendine özgü bir tescil hikayesi bulunuyor.

Patent Başvurusu: “Ben Buldum, Al Bunu Patentini!”

Hadi biraz daha somutlaşalım, diyelim ki ben bir gün gerçekten de dünyayı değiştirecek bir icat yapmayı başardım. Evet, normalde biraz fazla hayalci biriyim, ama hayal etmenin zararı yok! Farz edelim ki, mesela zaman tasarrufu sağlamak için bir cihaz icat ettim: Telefonu cebine koyduğun an, seni arayan kişiye otomatik olarak “Meşgulüm, sonra konuşalım!” mesajı gitsin. Böylece hem benim özgür vakitlerim artar, hem de telefonumdan gelen her mesajda ‘tekrar arayayım’ mesajını dinlerken, ben saatlerimi kaybetmem. “Patent hakkı nelere verilir?” sorusu da burada devreye giriyor: Bunu patentlesem, hayatımın en başarılı icadını yapmış olurum, değil mi?

Tabii, bu fikri düşünürken bir yandan da iç sesim şöyle diyor: “Tamam, belki çok yaratıcı değilsin, ama hala bir fikrin var. Bunun için patent alabilirsin.”

İşte patent başvurusunun mantığı bu! Yani, buluşunuzun ya da icadınızın “yeni” olması ve önceki buluşlardan farklı bir şekilde sorun çözmesi gerekiyor. Yoksa “Ben, telefonu açtığımda müzik çalsın” diye başvuru yapamazsınız. Her şeyde bir sınır var, anladınız mı?

İcatlar, Fikirler ve Eğlenceli Buluşlar: “Hadi, Bir Deneyelim!”

Bir gün, arkadaşım Efe ile evde film izlerken, Efe’nin aklına şöyle bir fikir geldi: “Ya, neden bir insanın gözlük takmak zorunda olduğunu düşünmüyoruz? Bu insanlar çok şanslı, bazılarının gözleri çok iyi! Bir gözlük teknolojisi ile dünyayı değiştirebiliriz!” Hepimiz gülüp geçtik ama bir bakıma fikri çok yaratıcıydı.

Bir de, en sevdiğim sorulardan biri şu: “Bir telefon için bir şey icat et, her yerde kullanılabilir mi?” İşte bu soruya verilecek en ilginç cevaplardan biri olabilir: patent hakkı nelere verilir? sorusuna cevap: “Her türlü yaratıcı fikre!” Eğer bir şey yeni, ilginç, pratikse, ve tabii ki daha önce kimse düşünmemişse, patent başvurusunu almak bir seçenek olabilir!

Sonuç: Hayatın Patentini Kim Alacak?

Kısacası, her şeyin bir patenti olabilir. Bu yazıyı okurken, “Ben de bir şeyler icat edebilirim!” dediniz mi? Ben de dedim! Ya da belki yalnızca “Bir fikrim var ama buna patent almak zor olur, işte neyse” dediniz. Hayatın içinde her şey bir yenilik, her yenilik bir buluş olabilir. Patent hakkı nelere verilir sorusu aslında sadece teknik bir konu değil, aynı zamanda yaratıcılığın sınırlarının zorlandığı bir alan. Yani, hayal gücünüzü serbest bırakın, belki bir gün patent almak zorunda kalırsınız!