Fermentler Nelerdir? Bir Yudum Mizah, Bir Yudum Biyoloji
Hadi bakalım, gel bakalım! Bugün size, İzmir’in sıcak havasında en çok tüketilen şeylerden biri gibi: Fermentlerden bahsedeceğim. Ama merak etmeyin, biyoloji dersinden çıktığınız gibi girmeyeceğim konuya. Yani, öyle kağıt üzerinde bir “ferment nedir” yazısı yazmayacağım, zira şunu fark ettim: Hepimiz bu konuda bir şeyler biliyoruz ama kesinlikle aynı dilde konuşmuyoruz. Kimimiz için fermente olmuş bir şey, kimimiz için bir karmaşa. Neyse ki, bir dilde anlaşabilen bir nesiliz. O yüzden bugün, size fermentlerin dünyasında kısa bir gezintiye çıkartacağım. Hem eğleneceğiz, hem de her şeyin fermente olduğunu öğreneceğiz. Hadi başlayalım!
Ferment Nedir? (Evet, Öncelikle Bunu Bilmemiz Lazım)
Ferment, biyolojik olarak, mikroorganizmaların (bakteri, maya, küf gibi) bir şeyleri ‘dönüştürüp’ veya ‘değiştirip’ yeni bir şeyler üretmesine denir. Sadece teorik konuşalım, sonra bunu günlük hayata sokarız. Yani, bu süreçte fermantasyon, mikrop orkestrası gibidir. Bakteriler, mayalar ve diğer organizmalar, gıda maddelerini şekillendirir. Peki ama bu ne demek? Yani, örneğin, bir dilim ekmek nasıl oluyor da zamanla ekşir ve asidik bir hale gelir? Ya da yoğurt? Yani aslında, basitçe söylemek gerekirse, bu tür gıdalar “fermente olur” ve bu da onların daha lezzetli olmasını sağlar. İşte fermentlerin sihri burada başlar. Ama haydi, şimdi biraz daha günlük yaşantımıza bağlayalım.
Fermentler Hayatımızın Neresinde? Bunu Anlamak İçin Biraz Derinleşelim
Yani, fermentler deyince insan aklına hemen ekmek, yoğurt, peynir gibi şeyler geliyor. Hatta bazen düşündüm, bir gün kahvaltı masasında “Hadi fermentler hakkında konuşalım” desem, büyük ihtimalle “Aa, yine bir şeyler geveleyecek” derler. Ama işin içine girince… aslında hepimiz birer fermentiz, bunu itiraf etmeliyim. Mesela ben, her sabah kahvaltıda peynirimi eklerken, hep “Ah, ferment olmuş bir şey yemeyi seviyorum” diyordum, ama o kadar derine inmiyordum. Birkaç gün önce, bir arkadaşım sormuştu: “Ferment nedir?” Ben de biraz gaza gelip başladım anlatmaya…
“Yani işte bak, bir çeşit ‘gelişim’ süreci!” demiştim. Ve o an, kafamda şöyle bir şey canlandı: Bir fermantasyonun içinde ben olsam, muhtemelen yoğurdum ya da ekmeğim, çünkü sürekli içsel bir değişim halindeyim! Neyse ki, arkadaşım gerçekten merak etmişti. “Bunun gerçek anlamı ne peki?” dedi. “Evet, bu soruyu bana soran kişi her şeyi bilen kişiymiş” diyerek bi’ soluklandım ve başladım anlatmaya:
Bir Ferment Olarak Ben: Hikâye
İçimden bir ses diyor ki: “Evet, bu gerçekten bir fermentin hikayesi gibi.” Evet, bir ferment olsaydım, büyük ihtimalle sürekli bir ‘gelişim’ halindeydim. Hem de başkalarına da “Hadi, gel bir adım at” diyen, harekete geçiren, sürekli o ‘ekşimiş’ hallerimle gülümsediğim bir süreç olurdu. Mesela her sabah işe gitmeden önce, 10 dakika düşünme süresiyle yoğurdum, akşamları ise ekmeğim gibi yenmeye hazır olurdu. Yani, bence insan da tam bir fermantasyon sürecinden geçiyor!
Fermentlerin Günlük Hayatımızdaki Rolleri: Yani, Çalışanlar ve Öğrenciler de Birer Ferment
Hadi bakalım, şimdi biraz daha netleştirelim: Fermentler aslında hayatımızda sadece ekmek ve yoğurt değil. Hepimiz, bazı açıdan fermentlere benziyoruz. Mesela, her sabah kahvaltıda peynirimi yerken, fermente olmuş her şeyin ne kadar güzel olduğunu düşünüyorum. Ancak… “Peki ya sabahları ofise giderken aynı fermente olmuş peynir kadar olgun olabiliyor muyuz?” diyorum kendime. Genellikle sabahları herkes biraz ‘farklı’ olabilir. Sabahları, ciddiyetle birlikte gelen “Görünüşte olgun” ama içsel olarak ‘taze’ bir durum vardır. Yani, tıpkı bir peynir gibi… Düşünsenize, evet, ofise gitmek biraz taze olmamızı engeller. Ama yolda yürürken, bazen içimden bir ses: “Bir gün sen de fermente olacaksın, yalnızca sabahları biraz beklemen gerek” diyor. Sonuçta fermentler bir gün olgunlaşır, değil mi?
Fermentlerin Toplumda Yeri: Herkes Ferment Olmalı mı?
Şimdi bak, meseleye biraz daha sosyal açıdan bakalım. Fermentler denince herkesin kafasında bir peynir, yoğurt gibi şeyler canlanıyor ama toplumda ferment olmamız gerektiğini düşünen pek az kişi var. Gerçekten. Sadece yavaşlayan, “fermente olmuş” bir insan bulmak zor. Niye mi? Çünkü herkes kendi fermente olma sürecini hızlandırmaya çalışıyor. İyi de, bazen biraz beklemek gerekir, değil mi? Çünkü bir şeyin değeri, sabırla ve olgunlaşarak anlaşılır. Toplumda aslında hepimiz, bazen taze bazen olgun, ama bir şekilde varız. Her birimiz, bir yoğurt kasesinde farklı bir fermantasyon sürecindeyiz. Kimileri daha erken fermente oluyor, kimileri ise biraz daha bekliyor.
Fermentler İçin Bir Sonraki Adım: Toplu Fermentasyon
İzmir’de ya da İstanbul’da her gün gördüğümüz farklı hayatlar, bir çeşit toplu fermantasyon gibi. Bunu gözlemlediğimde, bazen herkesin ‘yavaşça olgunlaşma’ halini görmek eğlenceli. Toplu taşımada, her gün, sırf işe gitmek için milyonlarca insan bir yerden başka bir yere gidiyor. Bence bu da bir çeşit ‘fermantasyon’ süreci. Her gün aynı rotada, aynı saatte insanları görmek, bir nevi onların ‘olgunlaşma’ sürecini izlemek gibi. Her birinin içsel fermantasyonu, sabahları başladığı o taze halden akşamları ‘tamamlanmış’ hale geliyor. Ve bu hep böyle devam ediyor. İnsanlar, kelimenin tam anlamıyla ‘fermente’ olurlar.
Sonuç Olarak: Fermentler Her Yerde
Fermentler denince aklınıza sadece ekmek ve yoğurt gelmesin. Hayat, bizzat kendisi bir fermentasyon süreci. Biraz sabır, biraz değişim ve her şey olgunlaşıyor. İzmir’de her sabah işe giderken, yolda gördüğüm her insan aslında bir çeşit ferment olma yolunda ilerliyor. Birbirimizden farklı zamanlarda, farklı hızlarda ama aynı rotada ilerliyoruz. Sonuçta, bizler birer ferment değil miyiz? Hadi, bunu biraz düşünün. Fermentlerin ne kadar etkili olduğunu fark ettiniz mi? Her gün farkında olmadan fermantasyona uğruyoruz, kimimiz peynir gibi kimimiz yoğurt gibi, kimimiz ekmek gibi… Ama sonunda hepimiz biraz daha olgunlaşıyoruz. Kim bilir, belki bir gün hepimiz en mükemmel fermente olmuş hâlimize ulaşırız.